Czym jest coco de mer?
Coco de mer to palma. Jej nazwa naukowa to Lodoicea maldivica, a rodzaj obejmuje tylko ten jeden gatunek. Roślina jest endemiczna, czyli rośnie naturalnie wyłącznie na Seszelach, a dokładnie na wyspach Praslin i Curieuse. Dawniej spotykano ją także na małych wysepkach w pobliżu: St Pierre, Chauve-Souris i Ile Ronde. Palma należy do rodziny palmowatych (Arecaceae) i podrodziny Coryphoideae. Nazwę coco de mer, czyli kokos z morza, nosi od kształtu owocu, który przypomina podwójny orzech kokosowy. Od dawna używano też nazw sea coconut i double coconut. Dojrzewanie owocu trwa od 6 do 7 lat, a kiełkowanie zajmuje kolejne dwa lata. Ten czas tłumaczy, dlaczego roślina jest tak rzadka w przyrodzie i dlaczego trudno ją rozmnażać poza naturalnym siedliskiem.
Jak wygląda drzewo coco de mer?
Drzewo jest masywne i może osiągać od 25 do 34 metrów wysokości. Pień jest prosty, bez kolców, pokryty bliznami po opadniętych liściach. U podstawy tworzy cebulowate zgrubienie, które wchodzi w naturalną misę w ziemi o średnicy około 75 centymetrów i głębokości około 45 centymetrów. W misie są setki małych otworów, przez które korzenie przenikają do gruntu, nie przyrastając jednak do niej. Dzięki temu pień ma lekki luz, który pomaga mu wytrzymać silne wiatry. Korona jest gęsta, o średnicy do 10 metrów. Liście są wachlarzowate, długie od 7 do 10 metrów i szerokie na około 4,5 metra. Ogonek dorosłego liścia ma około 4 metrów, a młode rośliny wytwarzają ogonki nawet do 9 metrów. Palma jest dwupienna, więc męskie i żeńskie kwiaty rosną na różnych roślinach.
Dlaczego owoc i nasiono są tak duże?
Dojrzały owoc ma od 40 do 50 centymetrów średnicy i waży od 25 do 45 kilogramów. Zawiera nasiono, które jest największe spośród wszystkich roślin na świecie. Nasiono waży od 10 do 25 kilogramów. Owoc składa się z trzech owocolistków, a działki kielicha rosnące razem z owocem osiągają do 23 centymetrów długości. Po wykiełkowaniu wyrasta z nasiona pęd liścieniowy, który może mieć około 4 metrów długości, a w Vallée de Mai czasem nawet 10 metrów. Ten pęd łączy młodą roślinę z nasieniem i pozwala jej dotrzeć do światła. Naukowcy wiążą wielkość owocu z brakiem naziemnych drapieżników ssaków na Seszelach oraz z ubogimi glebami. Więcej o przyrodzie wysp znajdziesz w tekście ciekawostki o Seszelach.
Skąd wzięła się legenda o raju?
W XIX wieku brytyjski generał Charles George Gordon odwiedził wyspę Praslin podczas misji wojskowej w 1881 roku. Na podstawie kabalistycznej lektury Księgi Rodzaju uznał, że Vallée de Mai to Ogród Eden. Według jego teorii palma była drzewem poznania dobra i zła, a drzewo chlebowca drzewem życia. Gordon zaznaczył nawet na mapie miejsce, które nazwał doliną Coco-de-mer. Kształt owocu uznał za przyczynę grzechu praojców, a sam owoc miał być według niego zakazany ze względu na przypisywane mu działanie afrodyzjaku. Inny autor, H. Watley Estridge, zwrócił Gordonowi uwagę, że gruba łupina owocu, licząca około 10 centymetrów, nie mogłaby zostać przegryziona przez Ewę. Gordon nie miał na to przekonującej odpowiedzi. Dziś to opowieść, a nie fakt przyrodniczy.
Gdzie rośnie coco de mer?
Naturalnym miejscem występowania jest park Vallée de Mai na wyspie Praslin. Obszar został uznany za rezerwat przyrody w 1966 roku, a w 1983 roku wpisano go na listę UNESCO. Zajmuje 19,5 hektara, co czyni go jednym z najmniejszych naturalnych obiektów na liście. Rośnie tu około 4000 palm. Oprócz coco de mer występuje tu pięć innych endemicznych palm, a wszystkie sześć gatunków nie rośnie nigdzie indziej na Seszelach. Park leży w środkowej części Praslin, około 45 kilometrów od Mahé. Palma rośnie w lasach deszczowych na głębokich, dobrze przepuszczalnych glebach. Na zbyt erodowanych stokach jej wzrost jest słabszy. Poza parkiem gatunek nie występuje w naturalnych warunkach, więc to właśnie tutaj warto go szukać.
Jak zobaczyć drzewa w Vallée de Mai?
Park jest chroniony, a zwiedzanie odbywa się wyznaczonymi ścieżkami. Wejście wyznaczają drzewa takamaka, a kiedy kwitną, karmią się nimi ptaki. Najłatwiej zobaczyć coco de mer w gęstym lesie palmowym, gdzie rośnie też papuga czarna z Seszeli. Ptak gniazduje niemal wyłącznie w martwych pniach tej palmy, więc w parku łatwo zauważyć związek między gatunkami. W lesie żyją też jaszczurki, żaby i ślimaki, które żywią się owocami palmy. Na Praslin dostaje się z Mahé promem lub samolotem, a połączenia sprawdź na oficjalnej stronie turystycznej Seszeli. Godziny otwarcia parku i zasady wejścia warto potwierdzić przed wyjazdem na oficjalnej stronie parku, a cenę biletu sprawdź tam samo lub w kasie przy wejściu.

Czy można kupić orzech i wywieźć go z Seszeli?
Gatunek jest wpisany do załącznika III CITES, a jego stan oceniono jako zagrożony w klasyfikacji IUCN. Oznacza to, że wywóz podlega kontroli, a przepisy mogą się zmieniać. Przed zakupem sprawdź aktualne zasady na oficjalnej stronie CITES, w części dotyczącej przepisów dla gatunków z załącznika III. Przy zakupie w sklepie z coco de mer pytaj sprzedawcę o dokument potwierdzający pochodzenie oraz o warunki wywozu. Przed podróżą warto też sprawdzić wymagania celne kraju, do którego wracasz. Owoc jest duży i ciężki, więc przewóz w bagażu podręcznym jest mało praktyczny. Nie kupuj owoców od osób, które nie potrafią wskazać pochodzenia.
Dlaczego palma rośnie tak wolno?
Palma należy do najwolniej rosnących dużych drzew. W ogrodzie botanicznym Peradeniya przez 40 lat rosła średnio o 33 milimetry rocznie. Kwitnienie zaczyna się dopiero po 11 do 45 latach. Liść w pędzie szczytowym rozwija się przez około 9 lat, a potem funkcjonuje przez kolejne 9 lat. Dorosłe drzewo może mieć nawet 20 liści, a ich potencjalna żywotność sięga 24 lat. Liście są najdłużej żyjącymi liśćmi wśród jednoliściennych, co pokazuje, jak oszczędnie roślina gospodaruje energią. Owoc dojrzewa długo, więc roślina rozmnaża się bardzo powoli. Ten czas wzrostu wyjaśnia, dlaczego gatunek trudno odtworzyć w innych miejscach.
Od czego zacząć planowanie wizyty?
Najpierw ustal, czy chcesz zobaczyć palmę na miejscu, czy kupić pamiątkę. Te dwie sprawy mają różne ograniczenia, więc warto je rozdzielić. Na miejscu zobacz Vallée de Mai, bo tylko tam palma rośnie w naturalnym lesie. Pamiętaj o tych punktach:
- Sprawdź godziny i ceny parku przed wyjazdem na stronie oficjalnej.
- Zaplanuj przejazd na Praslin z Mahé według aktualnego rozkładu.
- Zwróć uwagę na przepisy wywozu, zanim zdecydujesz się na zakup.
- Zarezerwuj czas na spacer po parku, bo ścieżki są długie i wilgotne.
Jeśli interesują cię lokalne produkty, zajrzyj do rumu Takamaka, który pozwoli poznać smaki wyspy poza parkiem.
Warto doczytać: Praslin na Seszelach: Vallée de Mai, Anse Lazio i Curieuse.
